null

800 lat Śródmieścia

Drukuj otwiera się w nowej karcie

Historia Śródmieścia

Historia Śródmieścia to historia Warszawy, bowiem zasięg miasta przez wieki ograniczał się do obszaru dzisiejszej dzielnicy.

Początki Warszawy w XIII w. wiążą się z grodem książąt mazowieckich w Jazdowie.

Gród znajdował się w pobliżu dzisiejszych Łazienek i strzegł przeprawy przez Wisłę. Strażnica została zniszczona w następstwie najazdu wojsk litewsko-ruskich w 1262 r.

U schyłku XIII w. książę Konrad II wzniósł ze względów strategicznych nowy gród w okolicy dzisiejszego Zamku Królewskiego.

W pobliżu rozwinęła się osada Warszowa, nazwana tak od imienia Warsza - przedstawiciela rodu rycerskiego Rawiczów-Niedźwiadków. Pierwszą grupę osadników stanowili prawdopodobnie niemieccy mieszkańcy Torunia. Miasto miało wytyczony rynek i szachownicowy układ ulic. W XIV w. drewniano-ziemne umocnienia książęcego grodu zostały zastąpione ceglanymi murami. Razem z nimi ok. 1350 r. wzniesiono także pierwszy obiekt murowany tzw. Wielką Wieżę. W XV w. książę mazowiecki Janusz I Starszy nakazał wybudować ceglany zamek nazwany Domem Starszym. Po wygaśnięciu linii książąt mazowieckich i inkorporacji ich ziem do Polski zamek stał się rezydencją królewską.

Pod rządami książąt mazowieckich w XV w., a potem królów Polski w XVI i XVII w. prężnie rozwijało się miasto.

Na początku XV w. na północ od pierwszej osady zwanej Starą Warszawą - wokół dzisiejszego rynku Nowego Miasta istniało już odrębne miasto z własnymi władzami oraz kościołem parafialnym zwane Nową Warszawą. Intensywnie rozwijały się też przedmieścia: w kierunku południowym przedmieście Czerskie, nazwane później Krakowskim Przedmieściem, w kierunku północnym przedmieście Freta. W 1548 r. rozbudowano obwarowania wokół Starego Miasta, wznosząc m.in. Barbakan. Pod koniec panowania Zygmunta Augusta zaczęła się rozbudowa zamku. Kontynuował ją kolejny monarcha Zygmunt III Waza, który w 1596 r. przeniósł stolicę z Krakowa do Warszawy. Zamek został przebudowany w stylu baroku rzymskiego.
Na przedmieściach powstawały rezydencje magnackie. W latach 1568-1573 przy ul. Mostowej został wybudowany pierwszy warszawski most. W 1644 r. król Władysław IV Waza kazał wznieść na cześć swojego ojca kolumnę zwaną Kolumną Zygmunta.

Złoty wiek Warszawy, czyli dzisiejszego Śródmieścia, został przerwany przez najazd szwedzki w 1655 r.

Warszawa skapitulowała bez walki; Szwedzi wywieźli wyposażenie Zamku Królewskiego i rezydencji magnackich. Warszawa szybko dźwignęła się 
ze zniszczeń. Pod koniec XVII w. Wybudowano pałac dla wojewody Krasińskiego, zwany Pałacem Rzeczpospolitej, który współcześni uznawali za najwspanialsze dzieło architektury. Obecnie pałac jest siedzibą Biblioteki Narodowej.
Razem z magnackimi rezydencjami powstało wiele kościołów i klasztorów, a dzięki staraniom królowej Marysieńki, żony Jana III Sobieskiego, na terenie dzisiejszego placu Teatralnego zbudowano handlowo-mieszkaniową halę targową zwaną Marywilem.
Za panowania Augusta II Mocnego zrealizowano wielkie przedsięwzięcie architektoniczne - Oś Saską. Centralnym punktem był Pałac Saski - ówczesna siedziba króla oraz ogród pałacowy, zwany Ogrodem Saskim. Powstawały też gmachy użyteczności publicznej i nowe ulice. W latach 1752-1761 na terenie dzisiejszego placu Powstańców Warszawy stanął pierwszy nowoczesny warszawski szpital - Dzieciątka Jezus. Od ulicy Królewskiej do Świętokrzyskiej została wytyczona nowa ulica, zwana później Marszałkowską, która stała się wkrótce 
główną trasą prowadzącą na południe. Część ulicy Marszałkowskiej oraz ulica Królewska zostały wybrukowane. Z inicjatywy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego doszło do przebudowy Zamku Królewskiego w stylu francuskiego klasycyzmu i wzniesiono gmach Teatru Narodowego projektu Corazziego.

W XIX w. pod panowaniem rosyjskim na znaczeniu zyskały nowe place i ulice.

Na placu Bankowym mieściły się siedziby głównych urzędów: Banku Polskiego oraz Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu. Ulice: Święto- krzyska i Królewska stały się centrami handlowo- -usługowymi. Dekretem cara Aleksandra I w 1816 r. utworzono Uniwersytet Warszawski. Życie gospodarcze, kulturalne, naukowe i społeczne koncentrowało się przy głównych śródmiejskich traktach: Krakowskim Przedmieściu i ul. Senatorskiej. W latach 1818-1822 wybudowano Belweder, w latach 1818-1825 klasycystyczny kościół św. Aleksandra na placu Trzech Krzyży. Na skrzyżowaniu Marszałkowskiej i Alej Jerozolimskich, w miejscu, gdzie dzisiaj znajduje się stacja metra Centrum, 14 czerwca 1845 r. uruchomiono najstarszy warszawski Dworzec kolei warszawsko-wiedeńskich. W drugiej połowie XIX w. przy Nowym Świecie wybudowano klasycystyczne kamienice, przy Krakowskim Przedmieściu nowe hotele: Bristol i uznawany za najbardziej luksusowy w ówczesnej Warszawie - Europejski. Plac Teatralny pełnił funkcje kulturowego centrum stolicy, zaś najbardziej reprezentacyjne gmachy mieściły się przy Krakowskim Przedmieściu.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. większość urzędów i władz państwowych miała swe siedziby w Śródmieściu.

Zamek Królewski był od 1926 r. siedzibą prezydenta, przy ul. Wiejskiej stanął gmach Sejmu, a w dzisiejszym pałacu prezydenckim rezydował premier rządu. Nieistniejący dziś Pałac Saski na placu Piłsudskiego stał się siedzibą Sztabu Generalnego. Funkcje reprezentacyjnego centrum stolicy pełniły Aleje Jerozolimskie i Marszałkowska. W latach 1931-1934 wzniesiono najwyższy wieżowiec w Polsce - budynek Towarzystwa Ubezpieczeniowego Prudential. Powstało wiele parków i terenów zielonych. Projektowano także budowę dwóch linii metra, które miały połączyć Śródmieście z terenami położonymi na południu i zachodzie.

W następstwie wojny i okupacji hitlerowskiej Śródmieście było „zrównane z ziemią".

Po wojnie nowe władze nie spieszyły się z odbudową zabytków. Odbudowę Zamku Królewskiego zakończono dopiero w latach 80. Powstawała za to nowa, socjalistyczna Warszawa. Dom Partii, gmach Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, monumentalne gmachy ministerstw na Kruczej, budynek Głównego Urzędu Statystycznego, gmach Sejmu, Marienszat, Trasa WZ, MDM oraz najwyższy gmach miasta Pałac Kulturyi Nauki. Po zmianie ustroju w 1989 r. obraz Śródmieścia zaczął się zmieniać. Do 2002 r. - głównie wzdłuż ulic: Marszałkowskiej, Alej Jerozolimskich, Koszykowej, Złotej, Chałubińskiego - stanęły 44 nowoczesne biurowce. Żaden z nowych wieżowców nie przewyższył dotąd Pałacu Kultury.